تاریخ تحوًل برنامه ... (3) . برنامه اوًل ایران (1328 - 34 ) . سازمان برنامه

دکتر حسن مشرف نفیسی

برنامه اوٌل ایران

سازمان برنامه

شرکت آمریکایی موریس کنودسن بنا به قرارداد آذر 1325 خود با ایران در تابستان 1326 طرحی از برنامه اوٌل ایران پیشنهاد داد که به دلیل ضعف مالی قابل اجرا نبود . بنابر این کارشناسان ایرانی با جرح و تعدیل آن « برنامه هفت ساله اوٌل ایران » را ارائه دادند ؛ که در عمل تقلیدی از tva و نهایتا" براساس امور عمرانی - اقتصادی به منظور اصلاحات اجتماعی ، یعنی اساس متداول در آمایش سرزمین بود .

بودجه اجرای این برنامه هفت ساله ، که در 26 بهمن 1327 به تصویب مجلس ایران رسید ، دو میلیارد و صد میلیون تومان بود ؛ که پیش بینی شده بود ثلث آن از بانک بین المللی ترمیم و توسعه استقراض شود . بانک مزبور که به عدم کفایت علمی – فنٌی مسؤولان مربوطه و عدم سلامت دستگاه اداری ایران واقف بود خواستار برنامه های عملیاتی مربوطه شد .

مسؤولان امر که از ارائه برنامه های عملیاتی ( اجرایی ) پروژه ها عاجز بودند به ناچار به منظور تهیٌه و تدوین آنها در بهمن1327، بنا به توصیه بانک ملٌی ، قراردادی با موسسه آمریکایی « جامعه مشاوران ماوراء بحار » (a.c.o.c (1 منعقد کرده نتایج مربوطه را در مهر 1328 دریافت داشتند ؛ و برنامه اوٌل ظاهرا" براساس آن در سال 1328 شروع شد ؛و اقداماتی نیز انجام داد ؛ امٌا به دلیل قیام ملٌی ، ملٌی شدن نفت ، و ضعف دولت کودتا ، هرگز به پایان خود که پایان سال 1334 باشد نرسید ، و به تدریج متوقف گردید ؛ در واقع : در آمد دولت برای اجرای آن کفایت نمی کرد . بنگاههای مالی بین المللی به کشوری که در عدم ثبات بود وام نمی دادند . کمک های اصل چهار ترومن به ایران ( که هنوزهم تحت نفوذ استعمار انگلیس بود ) ناچیز می نمود ؛ و در آن شرایط ایالات متحد حتی با سفر شاه به آن کشور و تقاضای کمک ، حاضر به مساعدت به وی نشد . عدم کفایت دستگاههای اجرایی نیز مزید بر علٌت بود .

 مسئله اساسی در منابع درآمدی ، وابستگی به نفت و شرکت نفت انگلیس و ایران بود؛ والٌا فصول برنامه در جهت عمران و آمایش مناسب می نمودند :

-         کشاورزی

-         راههای شوسه و راه آهن و بنادر و فرودگاهها

-         صنایع و معادن

-         نفت

-         پست و تلگراف و تلفن

-         اصلاحات اجتماعی و شهری

شکست این برنامه علاوه بر ضعف مالی و در واقع وابستگی به نفت به عدم کفایت اداری منتسب شده است حال آنکه از خرداد 1328 سازمان برنامه به این منظور تاسیس شده بود .

سازمان برنامه

 سازمان برنامه در آن زمان دارای استقلال بوده است و فقط میبایست ، مستقیما" ،در مقابل مجلس پاسخگو بوده باشد . استقلال این سازمان ، که در بدو امر تحت ریاست دکتر مشرف نفیسی بود ، و استفاده حقیقی آن از نیروهای متخصص و پاداش دهی مناسب ، قدرت عمل آن را بالا می برد ، لیکن علاوه بر ضعف شدید مالی دولت و بخصوص ملٌی شدن نفت ، با عدم تخصص و تجربه لازم در کلٌ بدنه دولت ، کمبود و حتی نبود آمار و اطلاعات ( مطالعات و تحقیقات ) اساسی ، و... مواجه بود .

------------------------------------------ 

(1) غربی ها به هرسازمان دولتی ، شرکت ، و... که به امور کشورهای مستعمره و شبه مستعمره می پرداخته است عنوان ماورا’ بحار می داده اند .  

 

/ 0 نظر / 8 بازدید