آمایش تاسیسات صنعتی - اداری - 3 : مکانیابی

تعیین محل استقرار

غالباً بستگی به این دارد که جریان استقرار تأسیسات و آمایش آنها مربوط به اداره یا کارخانه‌ای جدید باشد یا اداره یاکارخانه‌ای که از قبل وجود داشته است.

 

ساختمان اداری یاکارخانه جدید

به طور کلی، شرایطی که در استقرار یک ساختمان اداری یا کارخانه جدید باید به حساب آیند عبارتند از:

- تهیه زمینی به مساحت کافی که در محلی مناسب و موقعیتی مطلوب قرار گرفته باشد.

- وجود نیروی کار محلی یا امکان وارد کردن آن از سایر نقاط

- آسان بودن تهیه و تدارک مواد اولیه و انرژی لازم

- امکان دفع بهداشتی ضایعات

- سایر مزایا از جمله عدم موانع اداری

استقرار مورد نظر باید در زمینی مناسب برای حال حاضر و داراری شرایط مطلوب گسترش کارخانه در آینده‌ای دور یا نزدیک باشد. جنس زمین باید به صورتی باشد که بتواند ساختمان یا ساختمان‌های لازم‌ را تحمل کند و در مقابل زلزله ایستادگی نماید. به علاوه، زمین‌هایی تالابی، بیش از حدّ مرطوب، مالار یا خیز و امثال آن مواردی هستند که از همان ابتدا توسط کارشناسان بهداشت و ایمنی مردود اعلام می‌شوند. به اضافه، مسأله فقط به سطح زمین مربوط نمی‌شود و اقلیم را نیز در بر می‌گیرد: مسیر مهم‌ترین بادها در محل اهمیت دارد. در عمل همین بادها هستند که به تعیین جهت مطلوب رفع دود و دم، بو و گرد و خاکی که بدون باد در هوا معلق خواهند ماند و حتی نشت احتمالی گاز یا نشر احتمالی هر خطر شادی می‌پردازند.

مسائلی که از سوی نیروی کار مطرح می‌شوند غالباً پیچیده‌اند. کارگران محلّی ممکن است دارای بیماری‌های بومی و مزمنی باشند که کارخانه را به کانون سرایت آن تبدیل کنند. کارگران روستایی که اکثراً از سلامت جسمی بیشتری برخوردارند در معرض از خود بیگانگی، نوستالوژی و سایر عوارض مرحلة انتقالی نه تنها به امراض شهری دچار می‌شوند بلکه بر قلمرو بهداشت روانی کارخانه می‌افزایند. کارگرانی که از سایر کشورها وارد می‌شوند، علاوه بر این دو مسأله غالباً مسأله ناامنی برای سایر کارگران و به طور کلی سرمایه کارخانه را سبب می‌شوند. فضایی که بتواند بر روابط مثبت و سازنده و در راه اجتماعی کردن و مشابه‌سازی کارگران مؤثر شود ضرورت می‌یابد که از آن جمله فضاهای ورزشی و گذران اوقات فراغت است.

کارکنان همه باید بتوانند لااقل مثل کالاها که از چند راه وارد و خارج می‌شوند به محل کار وارد یا از آن محل خارج شوند و به ویژه مقرّها و تأسیسات خروج اضطراری می‌بایست از قبل تعبیه شده باشند.

امکانات دسترسی به آب و برق نیز از عوامل اساسی انتخاب مقر و موقع تأسیسات صنعتی است.

هر مؤسسه اقتصادی قانوناً ملزم به تجهیز خود به لوله‌‌کشی آب آشامیدنی است. تعداد زیادی از کارخانه‌ها از آب به عنوان مادة اولیه سرد کننده استفاده می‌کنند و طبیعتاً مصارف شتسشو و آبیاری درختان و... نیز وجود دارند که می‌بایست هر کدام حتی‌الامکان دارای لوله‌کشی‌هایی جداگانه باشند. از همه مهم‌تر مسأله آب آشامیدنی است: آب رود یا نهر از سایر آب‌ها ارزان‌تر است. اما غالباً دارای خس و خاشاک شناور روی آب، گل و لای و بخارهای مختلفی است که مستلزم تصفیه‌ای کم و بیش پیشرفته (توسط تبخیر و گذراندن از صافی‌های مختلف، ته نشین ساختن، کلرزدن، و...) می‌باشد. سفره‌های آبی زیرزمینی قاعدتاً دارای آبی سبک‌تر و گواراتر هستند. ولی فروش آن غالباً محدود است و تهیه آنها توسط خود کارخانه نیز گران تمام می‌شود. لذا از چنین آب‌هایی فقط برای آشامیدن استفاده می‌شود. با این وجود در بسیاری از نواحی ایران خطری بالقوه بشمار می‌روند:

- در تهران، به دلیل نزدیکی چاه آب آشامیدنی با چاه‌های فاضلاب کیفیت آب چنین چاه‌هایی طبیعتاً زیر سؤال رفته است.

- در شهرهایی صنعتی و خشک، نظیر یزد، به دلیل ته نشین شدن سطح آب‌های زیرزمینی میزان گچ و سایر املاح آنها به حدی رسیده است که سلامتی تمام اهالی را تهدید می‌کند.

مجموعاً آب شهرها (که توسط شهرداری مدیریت می‌شوند) دارای این مزیّت‌اند که کیفیتی تقریباً ثابت دارند. اما اولاً گران‌تر از سایر آب‌ها به اداره یا کارخانه می‌رسند ثانیاً خطر قطع آنها نیز کم و بیش وجود دارد. مشهد و کاشان در زمرة شهرهایی هستند که نمی‌توانند همیشه به آب شهر خود اعتماد داشته باشند.

از بین منابع انرژی، برق برای مصارف صنعتی از همه راحت‌تر است اما معمولاً به شکل جریان فشار قوی به کارخانه می‌رسد که لازم است آن را با پست‌ها ی تبدیل، تعدیل نمود. به علاوه در کشوری نظیر ایران برق بسیار گران‌تر از نفت، گاز و گازوییل است. اتفاقاً یکی از مهم‌ترین مسائل بهداشت حرفه‌ای در ایران به کاربرد انرژی در کارگاه‌ها و کارخانه‌ها مربوط می‌شود.

انرژی در داخل کارخانه نه تنها برای متصدیان آن، بلکه برای تمام کارکنان حاضر خطرساز می‌شود. در کشوری چون ایران با نواحی‌یی غالباً خشک، وسایل گرم کننده‌ای چون شوفاژ یا فن کوئل سبب خشکی بیشتر هوا و آسیب‌پذیری در مقابل بیماری‌هایی گوناگون به ویژه امراض ریوی می‌شوند. وسایل گرمازای گازی نیز حتی اگر کوچک‌ترین نشتی نداشته باشند در آلوده ساختن هوای داخلی اثری چندان کم‌تر از وسایل گرمازای نفتی و گازوییلی ندارند.

در خصوص نور کارخانه گویا به تقلید از کشورهای صادر کنندة تکنولوژی که خود از آفتاب کمتری بهره می‌برند تدارک پنجره‌هایی بزرگ به جای آن که کمکی به وضعیت بهداشت داخلی داشته باشند با انتقال نور روز با شب در اکثر نقاط ایران و عادت به نور زیاد در کارگاه‌ها سبب استفادة‌بی‌رویه‌ای از نور سفید (فلورسنت) می‌شود که زیان‌های آن بارها منتشر گشته‌اند.

صداهای بیش از حدّ، و به خصوص امکان‌ عبور آنها از در و دیوارهایی که قبلاً در مقابل این مسأله‌ی روانسا و تن افسا تجهیز نشده‌اند از جملة مسائل فضایی کارگاه‌های ما است.

کمبود یا شدت رطوبت، کمبود هوا، عدم انتقال سریع عفن یا به طور کلی بوهای نامطلوب، دود و گرد و خاک و نظیر آنها از کارگاه‌ها در جملة‌ مسائلی بهداشتی هستند که در ساختمان تعداد بسیاری از کارگاه‌ها مورد پیش‌بینی قرار نگرفته‌اند.

کثیف نگهداشتن کارگاه، به ویژه در نواحی جنوبی ایران یک عادت شده است. شستشوی کارگاه‌ها با آب اگرچه هزینه‌بر است با این وجود به دلیل عدم پیش‌بینی کف و فاضلاب مناسب، امکان‌پذیر نیست.

تمام این مسائل با قیاس به تجهیزاتی که حتی در یک مسکن مورد نیازند قابل تصورند؛ با این تفاوت که به مقیاس عظمت و تفاوت ساختمان یک اداره وکارخانه با ساختمان یک مسکن، اهمیت و ابعاد بسیار گسترده‌تری می‌یابند.[8]

از طرف دیگر، وجود یک کارخانه به معنی وجود زباله و نیز غالباً زیان‌های ناشی از وجود آن در محل است. هرکارخانه مرکز تولید زباله‌ای است که قبل از همسایگان، کارکنان خود کارخانه را تهدید می‌کند. علاوه بر این در اکثر مواقع غالب همسایگان کارخانه را کارکنان همان کارخانه تشکیل می‌دهند. فضایی برای حفظ، انهدام و یا انتقال بهداشتی زباله (پسماند) و حتی فاضلاب، فضایی است که به ندرت در کارخانه‌های قدیمی ایران تعبیه شده است.

تمام این مسائل بر ضرورت بازسازی تأسیسات صنعتی از نظر بهداشت حرفه‌ای صحّه می‌گذارد.

/ 0 نظر / 14 بازدید