تاسیس و تحول سازمانهای مدیریت(برنامه و بودجه) و نظارت در ایران(34)

 

 

برنامه اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی ایران در زمان دولت احمد قوام (9)
( 8 / 11 / 1324 * 27 / 9 / 1326 )
در آن دوران که کشورهای پیشرفته تر جهان ( آلمان ، انگلستان ، ایتالیا ، فرانسه ، و...) از جنگ علیه یکدیگر فارغ شده بودند ، و مجددا" ، به ویژه متفقین ، چشم به منابع و بازارهای کشورهای « عقب مانده در علم و صنعت » داشتند ، و غالبا" در عین رقابت و دشمنی ظاهری با یکدیگر بر سر تقسیم منافع کشورهای عقب مانده بین خود کاملا" منعطف و سازشکار می نمودند ، بنا به قاعده ای همیشگی ، هیچ دولتی ، حتی اگر نسبتا" قوی بود چه رسد به دولت جنگ زده از خارج و بحران زده از داخلی چون ایران 1325  ، نمی توانست چون جزیره ای تنها و بدون ارتباط با سایر کشورها به زندگی مترقیانه خود ادامه دهد ؛ و لااقل به منظور امرار معاش حفظ جایگاه خود در رده بندی های جهانی و نهایتا" « حفظ موجودیت خود » بین بزرگان زخم خورده و مترصد غارت کوچکترها ،  مجبور به ارتقاء روابط با سایر کشور ها ، به ویژه کشورهای قوی تر بود ؛ و در یک دیدگاه خالی از توهم و خیالات و بنابر واقع نگری ، هیچ رابطه ی دوجانبه ای نمی توانست با منافع مساوی طرفین یا به اصطلاحِ مدشده در دهه اخیر بین عوام دنیای سیاست « برد - برد » باشد و به دلیل به خصوص عقب ماندگی نه تنها در فناوری صنعتی بلکه بسیار بیشتر عقب ماندگی در حوزه علوم اقتصادی - سیاسی - دیپلماتیک ، چنین روابطی طبیعتا" و در عمل به نفع قدرت های برتر تنظیم می یافت . نزد دولت های برتر اصل بر منافع اقتصادی بود که خواه نا خواه کشورهای عقب مانده را به کشورهای پیشرفته وابسته می ساخت ؛ و هیچ کشور وابسته در امور اقتصادی نیز نمی توانست ، و نمی تواند ، وابستگی سیاسی نداشته و به اصطلاح ادعای استقلال کند .
غنیمت استقراض از بانک بین المللی ترمیم و توسعه
احمد قوام که ضمن حسن نیت ، وطندوستی و خردورزی های خود به سیاستمداری نیز شهره است با توجه به تمام آنچه که ذکر شد ، و سایر مسائل مربوطه ، به خصوص مقاومت فئودال ها و بازاربان در پرداخت مالیات ، چاره ای جز استقراض نمی دیده است ؛ استقراضی که حتی انگلستان ، فرانسه و ایتالیاو... هم به آن محتاج بوده اند ( مگر دولت های باصطلاح بسته ، مقاوم در برابرخارج و درونجوش و... در واقع مرتجع یا واپسگرا ) ؛ و به این منظور بانک بین المللی ترمیم و توسعه ، تاسیس 1945 ، بنا به قرار دادهای بین لمللی آن زمان ، به ویژه در قلمرو ترمیم ( بازسازی ) های ضروری پس از جنگ جهانی دوم ، موظف به پرداخت وام بوده است ؛ که ظاهرا" وابستگی ئی در پی نداشته است ؛ و چون عنوان ترمیم در آن  حاکی از اولویت دادن به کشورهای هزینه کرده طی جنگ و تخریب شده بر اثر جنگ بوده است موقعیتی بسیار مناسب برای رفع کمبود منابع مالی لازم برای نخستین برنامه در ایران بوده است .
امٌا الگوهای برنامه ریزی در جهان پیشرفته تر از الگوی نسبتا" درونجوش برنامه ریزی در ایران ، که آنچنان که باید و شاید بنا به قواعد جهانی و به اصطلاح زبان جهانی نبوده است و با الگو و به خصوص شرایط مستحکم بانک جهانی در کارآئی برنامه و امکان نظارت لازم بر آن ، مطابقت نمی کرده است ؛ دولت قوام را برآن داشته است که از پس رفع فوری این نقص توسط متخصصانی مجرب و جهانی بر آید ، و بنا به تحقیقات ما در سال 1346 نزد کارشناسان و مدیران قدیمی سازمان برنامه ، به توصیه همان بانک به چند به اصطلاح « شرکت مهندسی مشاور» رجوع کرده شرکت نودسن را که عموما" از معتبر ترین شرکتهای مقبول بانک ، از جمله در محلی نزدیک به بانک ، در ارتباط تنگاتنگ با آن و با تجاربی آغاز شده در آسیا بوده است به این منظور بر گزیده است .
احمد قوام فراستمندانه به منظور گذر از مرحله ی کسب شرائط لازم برای اخذ وام و رسیدن ایران به این حقٌ خودکه نیاز به « مطالعات توجیهی قبل از برنامه داشته است ، و بناچار ، به شرکت موریس نودسن اعتماد کرده قراردادی به این منظور با آن شرکت منعقد می کندتا هرچه زودتر وام مزبور را اخذ و به مصرف ترمیم و توسعه ابران برساند ؛ اگرچه در ابن امر در کشوری که همکان خود را رقیب نخبگان جامعه می شمارند ، و روحیه ی انتقاد و در واقع ایراد گیری عملا" ده ها برابر روحیه تحصیل واقعی ، ابداع ، کوشش و سازندگی عموم مردم است قاعدتا" با مخالفت های عدیده ای روبرو بوده است ؛ از جمله از سوی فئودال ها و جناح باصطلاح بازاری بسیار با نفوذ در مجلس شورای ملٌی که تورم زائی ها ، سوء استفاده ها و فرار از پرداخت مالیاتشان از دلایل اصلی چنین احتیاجی به مجامع بین المللی شده بوده است .

/ 0 نظر / 69 بازدید