بهره‌وری سرزمین Productivity of territory، شامل بهره‌وری آب‌های سرزمین یا همان سدّ‌سازی، حفر چاه، و... ایجاد شبکه آبیاری و زهکشی به منظور مصرف بهینه آب‌ها، در اوایل دهه 1350 هـ.ش به ایران وارد شده است و به سرعت جای خود را به آمایش سرزمین (برخاسته از مکتب اقتصادی ـ اجتماعی توسعه در فرانسه ـ آلمان ـ ایتالیاـ و...) و بنابراین آمایش آب‌ها، به مفهوم مبحثی مناسب‌تر با اوضاع طبیعی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی ایران، سپرده است.

مکتب امکانگرایانه آمایش سرزمین که با توجّه به اقتصاد خُرد ـ اقتصاد به مقیاس ـ صرفه‌جویی‌هایی خارجی و به طور کلّی اقتصاد فضایی تشکیل شده است همّ خود را بیش از مکتب اجتماعگرایانه آمایش سرزمین (که بیشتر به وحدت ملّی و بقاء جامعه کشور، توسعه متوازن، توسعه پایدار، و... می‌پردازد) مصروف مصرف بهینه آب‌های سرزمین کرده است.

مکتب اجتماعگرایانه آمایش آب‌ها همان است که با مفاد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در این‌باره و به ویژه «قانون توزیع عادلانه آب» مصوّب 16/12/1361 مجلس شورای اسلامی تطابقی نظری می‌یابد.

آمایش سرزمین بیش از هر چیز مبتنی بر اقتصاد سیاسی داخلی و قبل از هر چیز مبتنی بر جغرافیای طبیعی کشور است. جغرافیای آب‌های ایران، در نقش توصیفی خود شیوه‌های سازمان‌بندی فضای آبی سطح کشور و توزیع و تناسب جمعیت‌ها برحسب این آب‌ها در سراسر کشور را نشان می‌دهد. شناخت منابع آب، تعیین محل مصرف هر آب، ایجاد کانال‌ها و به طور کلّی شبکه لازم آبیاری با توجه به میزان مصرف در هر محل سیستمی به وجود می‌آورد که کالبد اصلی فضای کشاورزی (و همچنین شهر و روستا) قرار می‌گیرد.

از نظر اقتصاد کشاورزی، این آب است که به زمین بها می‌دهد یا بر ارزش آن می‌افزاید. نقش آب‌ها در یک سرزمین، قیمت زمین به تناسب دوری یا نزدیکی به آب، دستیابی به بیشترین و بهترین آب به ارزان‌ترین قیمت بمنظور افزایش تولیداتی به قیمت کم‌تر و کیفیتی بالاتر در بطن مفهوم آمایش سرزمین قرار می‌گیرند. در این خصوص، آمایش آب‌ها به مطالعه‌ای که فقط به شرح و توصیف محل‌های طبیعی و حتّی مصنوعی منابع آب و مناسبت آن‌ها با بهره‌برداری‌های کشاورزی اکتفا کند منحصر نمی‌شود. بلکه اصل آمایش آب‌ها بر این است که چگونه پس از شناخت منابع آن‌ها، با ایجاد منابعی مصنوعی، کانال‌کشی و سایر تأسیسات آبیاری و زهکشی، به توزیع بهینه آنان در سرزمین، هر ناحیه، هر منطقه و حتّی هر دشت و مزرعه بپردازد.

هر آبی زمانی از یک منبع بالقوه آب به صورت یک منبع بالفعل (دریاچه پشت سدّ، چاه، قنات، و...) یا قابلیت توسعه کشاورزی در می‌آید و با کانال‌کشی و سایر تأسیسات، آمایش می‌شود که برای جامعه کشاورزی مورد نظر متضمّن مزیت‌هایی نسبی نسبت به زمان قبل از مطالعات اقتصادی ـ اجتماعی ـ محیط‌زیستی و عملیات آمایشی باشد.