وجود فرایندهایی از تولید و توزیع و استفاده از نوآوری‌ها بدون اتکاء به محل و منطقه استقرار (نزدیکی مکانی)

انتقال فناوری جدید و به طور کلی مبادله اطلاعات لازم همیشه و در هر حال مستلزم این نیست که هم اطلاع دهنده و هم اطلاع گیرنده در یک منطقه یا یک سرزمین واحد سکنی داشته باشند. با تحرک و جابه‌جایی روز افزون افراد دارای اطلاعات فناوری، یا افراد متقاضی آن اطلاعات، که بر اثر نتایج بسیار سودمند کاهش مخارج حمل و نقل از یک طرف، و اصلاحاتی متعدد در مرجع اصولی ارتباطات از طرف دیگر حاصل شده است، مسائل بسیار معضل و پیچیده را می‌توان در همایش‌هایی که در مدتی چند ساعته تا چند روزه و بنابراین بسیار کوتاه در این یا آن شهر و آبادی کشور برگزار می‌شود، حل و فصل کرد؛ و به همین دلیل است که شاهد به وجود آمدن فاصله‌هایی بیش و بیشتر بین محل سکونت و محل کار شهروندان شده‌ایم.

در شرایط حاضر، عامل مهم انتقال نوآوری‌های فناوری یا به طور کلی اطلاعات، نزدیکی فیزیکی بین اطلاع دهنده و اطلاع گیرنده نیست، بلکه آنچه مهم است استقرار فرد در نزدیکی زیربناهای حمل و نقل سریعی است که در صورت نیاز سریعاً وی را به محل انتقال دانش و اطلاعات لازم برسانند (راله[11]، 1997).

حسن وابستگی به یک انجمن صنفی هم عامل دیگری است که از مسأله فاصله‌های طولانی جغرافیایی بین افراد و بنگاه‌‌های اقتصادی نسبت به یکدیگر، می‌کاهد. راله (1992) در این مورد به خصوص به وضعیت شرکت بزرگ و مشهور IBM اشاره می‌کند که برای حل مسائل فنی خود بیش از هر جا و هر کس به شبکه الکترونیکی ـ اطلاعاتی داخلی خود تکیه کرده است.

در جایی که بُعد جغرافیایی به وسیله‌ی نزدیکی اداری یا به اصطلاح قانونی جبران شده است هم باز «فاصله فیزیکی زیاد»  مانعی آنچنان قابل توجه محسوب نمی‌شود. (تور[12]، 1993) این موضوع اصولاً به روابط بین عوامل معطوف می‌شود و خود را با سهمی که از فرهنگ و تاریخ مشترک بین عوامل انتقال تکنولوژی می‌برد مشخص می‌کند.

در مورد سازمان‌های مستقل مستقر در نقاط مختلف جغرافیایی، ممکن است اسباب مبادلة غیررسمی دانش و اطلاعات توسط اندامواره‌های واسطه‌گری فراهم شده باشد. اندامواره‌های واسطه‌گری می‌توانند در شرایطی که زبان مشترکی برای مبادله اطلاعات و مقررات اداری وجود نداشته باشد با ارائه فهرستی از مراجع معتبر به صورت تسکین دهنده‌ای سریع‌الاثر عمل ‌کنند. عملکرد مرکز تحقیقات فناوری پلاسما لیزر (CRT) که در محوطة دانشگاه اورلئان مستقر شده است تصویری از این وضعیت است. مرکز تحقیقات فناوری مزبور به دنبال ارضاء نیازهای مراجعان خود، یعنی پاسخ به سؤالات محققان و صنعتگرانی است که در سراسر کشور پراکنده شده‌اند. بنابراین از یک طرف سعی به اعتبار بخشیدن به حدود بیست واحد لابراتوار فرانسویی می‌کند که در امور پلاسماها و لیزرها تخصص دارند، و از طرف دیگر سعی می‌کند تا به نیازهای بنگاه‌های اقتصادی در این در رشته پاسخ گوید؛ چرا که وقتی فناوری تازه اختراع شده‌ای از یک لابراتوار به یک بنگاه اقتصادی منتقل می‌شود اقدامات ضروری مختلفی می‌طلبد.

و اما در مورد بُعد مکانی قضیه که موضوع ساماندهی یا به اصطلاح آمایش سرزمین است: مرکز تحقیقات فناوری به منظور ایجاد ارتباط بین لابراتواری که رشد فناوری خاص مورد تقاضا در آنجا صورت گرفته است و بنگاه صنعتی متقاضی فناوری مزبور، بنگاه متقاضی را با نزدیک‌ترین گروه تحقیق وابسته به خود مرتبط می‌کند. به این ترتیب، و براساس اتخاذ روش رو به‌ رویی حضوری طرفین، روابطی دایم و تنگاتنگ بین اهل علم و تحقیق از یک طرف و اهل عمل و صنایع از طرف دیگر برقرار می‌شود. در چنین وضعیتی مسلماً مؤسسه صنعتی موقعی که با مسأله علمی قابل توجهی رو به رو می‌شود و به فناوری آن، یا اصولاً فناوریی جدید، نیاز پیدا می‌کند تنها نمی‌ماند.

امّا در صورتی که روش‌های مزبور هم کفایت نکند، یکی از اعضاء گروه علمی‌یی که اساس فناوری مربوطه را رشد داده است، و به ویژه بنا به وظیفه اخلاقی‌ای که در چنین شرایطی ایجاب می‌کند به کمک مؤسسه صنعتی طالب فناوری می‌شتابد.

به این ترتیب، مرکز تحقیقات فناوری به لطف شعبات متعددی که در سراسر کشور دایر کرده است کفه‌ ترازو را به نفع «کم اهمیت شدن فاصله‌ی جغرافیایی بین تولید کننده فناوری و مصرف کننده‌ی آن» پایین می‌برد و به نزدیک کردن و تماس هرچه بیشتر طرفین با یکدیگر کمک می‌کند.

سرانجام فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطاتی (NTIC) هم کار مبادلات اطلاعات را به طریق اولی آسان‌تر ساخته است. چرا که فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطاتی به صورتی کاملاً اصولی بر تعداد ارتباطات ممکن بین افراد و واحدها و از جمله واحدهای تحقیقاتی صنعتی افزوده است.

امروزه، با گذر و نظری سریع به برنامه‌های اخبار و گزارش‌های اقتصادی شبکه رادیویی فرانس انفو (اخبار فرانسه) متوجه می‌شویم که، به تواتر، مؤسسه‌های صنعتی‌ای که طرح‌هایی در نوآوری در دست انجام دارند مکرراً دربارة آن از رادیو اعلامیه پخش می‌کنند. اصل این اخبار و گزارش‌های روزانه هم که در ابتدای کار خود بیست و چهار نمایندگی منطقه‌ای «آژانس‌های ملی ارزیابی تحقیق» یا «انور» (ANVAR) را به جنب و جوش واداشته بود به امر نزدیک ساختن یک عامل، در این بحث، با سایر عواملی که می‌بایست با آن در ارتباط قرار می‌گرفتند اما در فاصلة جغرافیایی دوری قرار داشتند کمک کرده است. (انور، 1997)[13]

عوامل مختلفی که ذکر شدند از اهمیت فوق‌العاده‌ای که برخی از آمایشگران و برنامه‌ریزان منطقه‌ای افراطی برای فاصله جغرافیایی و در واقع مزیت نزدیکی آحاد و مؤسسات با یکدیگر قائل شده‌اند کاسته‌اند. در عمل هم مشاهده می‌کنیم که حتی اگر تمرکز شدید فعالیت‌های تحقیق و توسعه (R&D) در یک منطقه موقعیت مثبت و مساعدی برای صرفه‌جویی‌های خارجی فراهم آورند فرایند کلی نوآوری‌های حاصله لزوماً و صرفاً منطقه‌ای نیست.

بنابراین برای این که ببینیم تحرکات منطقه‌ای و فناوری چگونه مورد سیاستگذاری، وضع قانون و مقررات و تثبیت اجتماعی قرار می‌گیرند و در چه شرایطی نوآوری‌ها الزاماً محصولی از نزدیکی مکانی حاصل از آمایش سرزمین و برنامه‌ریزی منطقه‌ای به شمار می‌روند «منطقه مرکز فرانسه» را به عنوان مثالی از «بعد فضایی فرایند نوآوری» مورد مطالعه و تحقیق قرار می‌دهیم.