برنامه اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی ایران در زمان دولت احمد قوام
( 8 / 11 / 1324 * 27 / 9 / 1326 )

سال 1325 نیز هنوز تقریبا" همان وضعیت اجتماعی ( کمبودامنیت ، بحران معیشت ، بیکاری گسترده و آسیب های گسترده اجتماعی ... ) و اقتصادی ( تورم بالا ، و تولید واشتغال پائین ) بر کشور حکمفرما بود ؛ و با سوء استفاده از همین ضعف ملٌی ابر قدرت ها کشور را عملا" در اشغال خود داشتند ؛ و استقلال هر آنچه که بود فقط بر روی کاغذ معاهده تهران بود ؛ و اینهمه گرچه در کوتاه مدت و میان مدت به نفع بازاریان سوداگر ، قاچاقچی ، محتکر و بسیار گرانفروش و عامل اصلی عدم سرمایه گذاری و فزایش بیکاری ، امٌا در جهت فروپاشی و تجزیه ایران : نه سرمایه داری ، بلکه لسه - فر در یک فرا سوداگری عملا" مورد حمایت اکثریت نمایندگان مجلس شورای ملٌی که آراء انتخاباتی و منافع شخصی خود را نزد خوانین ، تجٌار ، و کسبه می جستند . یاد آور سخنرانی نخست وزیرکاردان ،  منجی و قهرمان ملٌی ایران ، احمد قوام ، در مجلس شورای ملٍی پنج سال قبل از آن بود :
« در این موقع که وضع کشور ما در نتیجه حوادث عظیم و خطیر دنیا دچار آشفتگی گردیده نظر دولت من بر این است که عجالتاً از تنظیم‌برنامه‌ای که متضمن مواد عدیده در مسائل مختلفه باشد صرف نظر کند و ورود در این مباحث را به موقعی که از وظایف واجب خود فراغت حاصل‌کرده باشد موکول سازد زیرا که بالفعل آنچه حیات و آسایش خاطر مردم بسته به آن است و در صدر عموم اصلاحات مالی و اقتصادی و اداری کشور قرار‌گرفته توسعه امنیت و تأمین ارزاق عمومی است ... تا وقتی که‌ریشه اغتشاش برافتد » مردم به حفظ حقوق خود اطمینان پیدا کنند و در برابر اجحاف و تخطی هر متجاوزیاز تعرض مصون باشد.
اجحاف و تعدی اقتصادی بیشتر در تهران و به تحریک بازاریان طمٌاع و پولپرست بود
تعدی سباسی و امنیتی ( علاوه بر آنچه که بنام آسیب های اجتماعی حاصل لسه - فر و فقر مردم است ، که فرصت طلبان دنیای اقتصاد از همین فقرفکری و ذهنی و مالی مردم نیز استفاده کرده آنان را به شورش هائی تحریک می کردند ) ، بیشتر درمناطق مرزی و تجزیه طلبی ها در آذربایجان - کردستان و نظیر آنها بود . .
دولت قوام حتی الامکان به « معیشت مردم » رسیدگی کرده بود .
حتی المقدور در اداره کشور خود را از سیاستمداران خانواده های بزرگ و باصطلاح هزار فامیل رها ساخته بود ، از سران عشایر و مشاهیر نیز فاصله گرفته بود و به دانائی و توانائی و در واقع تخصص و شایستگی وزراء و سایر مسؤلان رو آورده بود .
و در راه اصلاح امور مملکتی باز به ضرورت اجتناب نا پذیر « حساب و کتاب » رسیده بود که به خصوص در ارتباط با کنترل قیمت ها و اخذ مالیات های حقٌه به منظور خدمت به عموم مردم عملا" در مقابل بازار قرار می گرفت .
‌در سیاست خارجی و اساس مناسبات  با دولتین شوروی و انگلستان ، که به بهانه ی پیمان هائی قبلی ، صرفنظر از نفوذ در بازار و تقویت بازار تضعیف کننده ملٌت و استقلال آن ، دست هائی پنهان در اغتشاشات مناطق و، به خصوص مناطق مرزی ، زایل ساختن قدرت حکومت مرکزی و کشیدن آن به وابستگی بیش و بیشتر به ابر قدرت های خارجب می دید :
  « ... پیمان اتحادی است که چندی پیش به امضاء رسیده و باب جدیدی در روابط ما با‌این دو همسایه باز کرده است ...امیدوار است که این حسن تفاهم روز به‌روز کاملتر شود و ثمره آن در هر رشته بیشتر و بهتر عاید طرفین گردد.
‌روابط ما با دولت آمریکا همیشه بر اساس دوستی استوار بوده و حسن نیتی که آن دولت مخصوصاً در این اوقات اخیر نسبت به دولت ایران ابراز داشته‌موجب تحکیم مناسبات ودادیه شده و من بعد نیز دولت ایران در تشیید آن مناسبات اهتمام خواهد داشت . »
امٌابنا به شواهد و قرائن متعدد نه تنها بازار و بانکهای ایران عملا" و به صورتی ماهرانه و پنهان تحت نفوذ کامل انگلیسی ها بودند روسها نیز در مقابل طلاهای ایران را به سرقت برده بودند .
در چنین شرایطی :  
'- سیدضیاءالدین طباطبایی' ، که بزرگترین عامل استکبار انگلیس در ایران به شمار می رفت ، به دستور 'احمدقوام و به موجب ماده 5 حکومت نظامی بازداشت شد
'ترومن' رئیس جمهور امریکا، فرصت طلبانه  'استالین' را تهدید کرد که چنانچه دستور خروج نظامیان روس را از ایران صادر نکند، امریکا نیز در ایران مداخله نظامی خواهد کرد
در اینجا خدعه ی وعده و وعید قوام پس از روسها نزد آمریکائیان نیز مؤثر واقع شد ، و :.
والاس موری سفیر آمریکا در ایران در تلگرافی به وزارت امور خارجه کشورش گفت: قوام نخست وزیر وقت ، همزمان با قرار تشکیل شرکت مختلط نفت ایران و شوروی ، به دولت آمریکا نیز قول داده که استخراج نفت بلوچستان را به آن دولت بسپارد.
   بالاخره با دخالت­های آمریکا و اولتیماتوم به شوروی ، همچنین قبول موافقت­هایی با دولت قوام در مورد نفت شمال رادیو مسکو در 4 فروردین 1325 اطلاعیه رسمی دولت شوروی را منتشر کرد: "فرماندهی ارتش شوروی در ایران معتقد است اگر اتفاق غیر مترقبه­ای نیفتد تخلیه کامل ایران از ارتش سرخ در عرض پنج الی شش هفته خاتمه خواهد یافت.
دولت اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد مسکو عملیات خروج نیروهایش را از خاک ایران آغاز کرده است‌. این اعلام چهار روز پس از اولتیماتوم 'ترومن' به 'استالین' راجع به ضرورت خروج نظامیان روس از ایران منتشر شد .
آندره گرومیکو نماینده شوروی در سازمان ملل در پاسخ به تهدیدهای ترومن رییس جمهوری آمریکا گفت: خروج نظامیان روسی از ایران به تدریج صورت می گیرد و نیازی به تشکیل شورای امنیت نیست.
شورای امنیت سازمان ملل، درخواست شوروی برای به تعویق انداختن رسیدگی به شکایت ایران (موضوع خروج ارتش سرخ شوروی از خاک ایران پس از جنگ دوم جهانی که به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع شده بود) را رد کرد
 و پس از تضعیف خطر اشغال همیشگی خاک ایران توسط انگلستان - روسیه و آمریکا ، و علاوه بر عوامل داخلی آنان  ؛ گروه های میلیونی فشار قرار داشتند :
در رآس همه حزب توده تحت حمایت روسیه که گفته می شد در حمایت از آن ربع جمعیت کشور به خیابانها می ریختند ...
سایر احزاب و گروهها ، به خصوص بازاریان که در آن زمانِ نیاز شدید دولت به آرامش و عدالت و مالیات به منظور خدمات عمرانی و لااقل امور جاری ، لجام گسیخته روز به روز بر قیمت ها می افزودند و ازپرداخت مالیات حقٌه خود استنکاف می ورزیدند  و در این فلج ساختن دولت که استقلال ملٍی را تهدید می کرد از حمایت برخی از دیگر اقشار ، که عملا" به بازاریان وابسته بودند یا لااقل چنین می نمودند ، بهره من می شدند .
به منظور حفظ استقلال و آزادی کشور ملجائی جز برنامه ریزی و برنامه گزاری به منظور هزینه ی کنترل شده و کمتر ، و کاستن از سرعت عقب رفت ملٌت ، و فقر و فاقه بیش از پیش وجود نداشت .
دو مسئله اساسی به شدٌت ذهن دولت قوام را به خود مشغول داشته بود :
- برنامه ریزی ، به روش صحیح و کار آ
- هزینه ی اجرای برنامه یا باصطلاح بودجه
در تامین بودجه ، افزایش بی محابای قیمت ها که دولت ، خود نیز خریدار کالا ها و خدمات بود ، در خطر بودن دریافتی های صادرات آنهم بسیار اندک نفتی و غیر نفتی دولتی ، عدم پرداخت مالیات از سوی تجٌار و کسبه عمده که قاعدتا" میبایست منبع اصلی در آمدهای دولتی به منظور ضروری ترین هزینه ها باشد  دولت را تا بدانجا ضعیف و مستآصل کرده بود که به رغم باطنی خود دست استقراض به سوی خارجیان و ترجیحا" دولت های ( در آنم روزگار ) کمتر استکباری ، یا فراتر از آن ، بانک جهانی دراز کند .
بنا به این ضرورت اجتناب نا پذیر در اثر عدم همراهی روس و انگلیس در رها سازی سرمایه های ایران از یکطرف و بازاریان در رعایت قیمت ها و پرداخت مالیات حقٌه ملٌت بود که قوام نیز همچون کشورهای پیشرفته امٍا جنگزده جهان در مدیریت کشود و از آنجمله اجرای برنامه جامع ، در صدد دریافت وام از بانک جهانی بر آمد ؛ و بانک جهانی که تحت تسلط آمریکائیان بود پرداخت وام به ایران را چون پرداخت آن به سایر کشورها ، حتی انگلیس و فرانسه ، موکول به ارائه ی برنامه ای منطقی و قابل کنترل و نظارت از سوی آن بانک نمود .
ایران در سالهای 1324 و 1325 :
بازار = مسئله : افزایش روز افزون حجم بخش بازرگانی نسبت به تولید ( با حتی به تعطیلی کشاندن شرکت های سود آور دولتی ) :
کاهش صادرات و افزایش واردات :
رواج قاچاق و عدم پرداخت مالیات با حمایت غیر مستقیم مجلس
کاهش در آمد دولت ، تضعیف و عدم قدرت کافی آن حتی در وصول مطالبات خارجی
استقراض = راه حل
وابستگی به خارج ، افزایش شکافهای اجتماعی ، و فقر بیش از پیش = نتیجه !