علی امینی نخستین مس‍ول رسمی برنامه ریزی و تشکیلات اداری آن در ایران

هیئت عالی برنامه

برنامه اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی ایران در زمان دولت احمد قوام (3)
بنا به پیشنهاد کمیسیون تهیه نقشه اقتصادی به ریاست دکتر علی امینی در وزارت دارائی دولت احمد قوام ، هیئت دولت در تاریخ 19 مرداد 1325 تشکیل « هیئت عالی برنامه » در وزارت دارائی را تصویب کرده است . بنا به ماده سوم « سازمان و وظایف هیئت عالی برنامه » :
مادٌه سوٌم - هیئت تحت ریاست عالیه شخص نخست وزیر انجام وظیفه می نماید  و
اداره امور آن بعهده دبیر کل هیئت خواهد بود .(1)
مادٌه چهارم - وظایف و اختیارات هیئت به قرار زیر می باشد :
1 - تعیین توانائی مالی کشور در مدت اجرای برنامه
2 . مطالعه و پیشنهاد طرق تامین وسایل مالی برای اجرای برنامه از قبیل تهیه وجوه لازم در داخله کشور از راه مالیات - قرضه داخلی و دریافت اعتبارات از خارجه به هر نحوی که ممکن و مقتضی باشد .
3 - تطبیق برنامه هزینه برنامه  با توانائی مالی کشور و اعتبارات ممکن الحصول داخلی و خارجی ، اصلاح  و تغییر برنامه ها ، کم و کسر کردن ارقام آنها - تشخیص ضرورت و تقدم اجرای هریک با رعایت اصل الاهم فی الاهم .
4 - تفکیک آن قسمت از برنامه که دولت انجام آن را مستقیما" عهده دار می شود از کارهائی که ممکن است به کمک و راهنمائی دولت توسط افراد انجام پذیرد .
5 - تهیه طرح قانونی که فعلا" به تصویب هیئت وزیران و بعد به تصویب مجلس شورای ملی خواهد رسید دائر بر اینکه کلیه اعتبارات مجبور به اجرای برنامه باید صرفا" به این منظور مصرف و هیچ گونه هزینه دیگری از اعتبارات مزبور قابل پرداخت نباشد .
6 - تهیه طرح قانونی برای تشکیل هیئتی جهت نظارت در اجرای برنامه
7 مطالعه و پیشنهاد هرگونه اقدامی که برای پیشرفت اجرای برنامه لازم باشد
این تصویبنامه مجموعا" دارای چند اصل می نماید :
- اموری که دولت ( به شیوه برنامه متمرکز ) خود متعهد می گردد ؛ و بیشتر تکیه بر این بخش محتمل الاجرا تر بوده است .
- اموری که دولت ( به شیوه برنامه ارشادی ) سعی در تبلیغ و تشویق انجام آنها می کرده است ؛ و با بخش خصوصی عادت کرده به « لسه - فر » و آنهم لسه فر جنگی سرشار ازمنافع برای تجار و کاسبکاران و حتی شرکت های دولتی ؛ چندان امیدی به آن نمی رفته است .
- تهیه نا امیدانه قوانین مربوط به برنامه و بودجه در برابر مجلسی انگلوفیل و بازارگرا ... به خصوص در باره « تهیه وجوه لازم در داخله کشور از راه مالیات » که قاعدتا" میبایست بیشتر آن از بازاریانی که معنی عمران و سرمایه گذاری ملی برای اینده بسیار بهتر را درک نمی کرده اند ، اخذ می شده است ؛ و لابد از سهم حمایت آنان در انتخابات نمایندگان مجلس ، و نظیر آن می کاسته است .
- تشکیل هیئتی که ( در آن فساد حاکم اداری به خصوص ناشی از دولت محسن صدر ) بر اجرای برنامه بخش اول که توسط دولت صورت می گرفته است نظارت داشته باشد .
- مطالعات برنامه ریزی
دکتر علی امینی از همان ابتدا به سمت دبیرکل هیئت عالی برنامه و بنابر این نخستین مسؤول تهیه و اجرای برنامه در ایران معرفی شده است ( و بخش بزرگی از عدم محبوبیت وی نزد بازار و مجلس آنگلوفیل به همین انتصاب بر می گردد ) .
(1) غالبا "درتمام جهان پیشرفته سازمان برنامه یا تشکیلات دولتی تهیه و اجرای برنامه به صورت یک « هیئت » بوده است که اکثرا" شخص اوٌل اجرائی مملکت در راس آن قرار داشته است ؛ امور اجرائی خاص برنامه توسط دبیرکل هیئت صورت می گرفته است ؛ که وی سازمان یا در واقع تشکیلات اجرائی محدودی تحت عنوان دبیر خانه یا دفتر را به این منظور اداره می کرده است ؛ نظیر دکتر علی امینی دربهار 1325 که از این نظر بنیانگذار برنامه ریزی و « سازمان برنامه حقیقی در ایران به شمار می رود . .