سید حسن مدرس و برخی از دیگر متنفذان و نمایندگان مردم در آن عصر

تفکر ، تعقل ، و تدبٌر برنامه ریزی در ایران
برنامه ریزی ابدا" ابداع یک نفر یا یک ملٌت و یک کشور خاصٌ نیست ؛ اگرچه بعضی از بزرگترین دانشمندان علم مدیریت جهان آن را عملا" به کوروش کبیر نسبت داده اند (1) . علوم و فنونی که مجموعا" سبب تهیٌه « برنامه » در کشورهای مختلف جهان شده اند آن را به صور مختلف در آورده اند که سختگیرانه ترین آن « برنامه متمرکز » در روسیه ، و مجموعا" اتحاد شوروی سابق ، است که مسلما" موفقیت هائی ( چون نرخ رشد حدود 60 درصد در صنایع سنگین ) داشته است (2) ؛ و مردم دیگر کشورها و ازجمله معدودی از باصطلاح چپگرایان ایران را در حوالی سال 1300 خورشیدی وسوسه می کرده است ؛ که در هر حال در دوره ی احمدشاهی - رضاخانی و سالها پس از آن تقریبا" هیچ نفوذی در برنامه ریزی ایران نیافته اند .
اروپای غربی قبل از جنگ جهانی دوٌم ، و به ویژه بین دوجنگ جهانی بیش از پیش به فکر دموکراسی ، دخالت دولت در امور ، ترجیحا" به صورت برنامه ریزی شده ، و ارشادی ، بر آمده بود که این امر بر دانشجویان اعزامی به آن کشورها که بیشتر به زبان فرانسه تحصیل می کردند تاثیر نموده قاعدتا" آنان را طرفدار برنامه ریزی هائی علمی و منطقی به منظور ترقی ایران و تعالی ایرانی ساخته بود .
بنا به یک نوشته : « ... با آغاز سلطنت پهلوی امپراتوری عشایری قاجار جای خودرا به دولت جدید ملٌی می دهد. اقتصاد ایران که مدتی است به کندی وارد مرحله کاپیتالیستی خود شده به یک نوع اقتصاد ارشادی دولتی تبدیل می شود » (3)
حقیقت این است که اساس برنامه ریزی در ایران تحت تاثیر « برنامه ریزی متمرکز » در اتحاد شوروی نبوده به دلیل برنامه ریزانی که برخی از فارغ التحصیلان کشورهای اروپای غربی با « برنامه ریزی ارشادی » بوده اند به صورت اخیر بنیان یافته است .
(1) . آیت اللهی ، علیرضا (1374) . اصول برنامه ریزی . تهران : مرکز آموزش مدیریت دولتی . ص 16 .
(2) . آیت اللهی ، علیرضا (1370 ) برنامه ریزی اقتصادی ؛ اتحاد شوروی ( برنامه متمرکز ) . جزوه تدریسی به بعضی از معاونان وزراء و گروهی از نماینگان مجلس .
- سابقه برنامه ریزی در ایران (1377) . سازمان برنامه و بودجه . دفتر اقتصاد کلان . ص6 .
- عظیمی ، حسین (1377). از برنامه چه می خواستیم ، به چه رسیدیم ؟ . ایران فردا . ویژه نامه نیم قرن برنامه . سال هفتم . شماره 50 .
- برخی از نوشته های جهانگیر آموزگار
(3) جمشید بهنام ، محمدعلی (1375) . ایرانیان و اندیشه تجدد . تهران : فرزان
. علیرضا آیت اللهی : توضیحا" این موضوع در تدریس سالهای 1345 و 1346 ایشان در چارچوب درس « کلیات اقتصاد » هم وجود داشت که بنده معتقد به « ورود به مرحله کاپیتالیستی در آن زمان » نبوده از پلی کپی های تدریسی ایشان حذف می کردم ....