31 – مدیریت اقتصاد گرا و وابسته ( توجًه به ایران در جهان ) – اگردرحوالی سالهای 1330 انشعاباتی ، به درست یا غلط تحت عنوان احزا ب بین مردم ایران پدیدار شده بود در حوالی1340 که به تدریج محمد رضا پهلوی قدرت می یافت ، انشعاباتی در درون نظام ظاهر می شد که مجموعا" می توان آنها را به دوبخش اساسی تقسیم کرد :

1 – گروهی که در هرحال در پی رشد و توسعه کشور و سرافرازی آن در جهان می نمودند ؛ و به این لحاظ بیشتر خود را طرفدار برنامه ، به ویژه برنامه های عمرانی و اقتصادی نشان می دادند ؛ و شخص محمد رضا پهلوی ،که تحصیلاتی اروپائی ، و مشاورانی تحصیلکرده داشت ظاهرا" به این گروه توجٌه بیشتری نشان می داد .

توجٌه بیش از پیش سازمان ملل متحد و سایر سازمانهای جهانی به توسعه کشور های عقب مانده ، به خصوص به عنوان تضمینی برای صلح جهانی ، روی کار آمدن کندی در آمریکا و به طور کلٌی دموکرات های آمریکائی که در هر حال خود را طرفدار توسعه جهان سوٌم نشان می دادند ، و.... آنچه که « انقلاب سفید » ! خوانده شد بر قدرت این گروه می افزود . این گروه مجموعا" معتقد بودند که :

فئودال ها ( که بسیاری از آنان نماینده مجلس شورای ملٌی ، وزیر و... به طور کلٌی در راس امور بودند ... ) باید تضعیف شوند ؛ و کشاورزان رهائی یابند ( و از اینجا بود که اصلاحات ارضی ایران گرچه تاحدودی توسط اعضاء و عوامل حزب توده – وابسته به اتحاد شوروی - صورت گرفت ، امٌا در واقع تحت حمایت آمریکا بود ) .

ایران باید شهر نشین تر و به ویژه صنعتی شود ؛ و از اینجا بود که کمک های دولت بیشتر به سوی صنایع سرازیر می شد ؛ و مهاجرت های بزرگ به سوی تهران و اصفهان و تبریز و.... صورت گرفت .

به منظور رشد اقتصادی هرچه بیشتر ، زیر بناهای سالم فراهم آید ؛ سدٌ سازی ها و ایجاد یا گسترش راهها ی اسفالته و راه آهن و....که بعد ها در بحث آمایش سرزمینی که به زعم نظام سابق می خواست صورت بگیرد ( و باز بیشتر متکی بر رشد اقتصادی و نه استقرار عدالت اجتماعی بود ) بیشتر مورد توجٌه قرار گرفتند .

توسعه روابط خارجی به منظور صنعتی کردن و عمران کشور ، به خصوص که هنوز نیروهای متخصص به حدٌ کافی وجود نداشتند .

توسعه دانشگاهها با اتکاء بر کیفیٌت تا نیروهای متخصص به حدٌ کافی در داخل کشور تربیت شوند به خصوص که دانشجویان اعزام به خارج از کشور غالبا" در مقابل نظام شاه قرار می گرفتند .

تضمین حکومتی که در معرض تهدید فئودال های تضعیف شده ، دانشجویان غربگرا ( چون برخی هم شرقگرا بودند ) ، و به خصوص مقامات رسمی و غیر رسمی محلٌی قرار داشت که همیشه و هر آن احتمال تهییج مردم برعلیه حکومت از سوی آنان می رفت ؛ توسط آمریکا ، که نهایتا" وابستگی به آن کشور را در پی داشت .

ارضاء برخی دیگر از قدرت های بزرگ ( چون اتحاد شوروی – آلمان غربی _ فرانسه ) با مشارکت دادن آنان در طرح های عمرانی و اقتصادی کشور ، و نیز همزیستی مسالمت آمیز با قدرت های منطقه ای مثل مصر و عربستان و ... که نهایتا" با پرداخت هائی به مصر و ف...تحقق می یافت .

...

گروه اوٌل بیشتر رو به عمران ، اقتصاد ، افزایش رتبه توسعه کشور در سطح جهان و مجموعا" رو به خارج داشته از استقرار عدالت در داخل توسط نظام های تامین اجتماعی و به خصوص آمایش سرزمین در جهت نولید اشتغال در مناطق و مسکن و خدمات عمرانی – اجتماعی تا حدودی غافل مانده بود .

 و امٌا گروه دوٌم :    

مدرک گرائی

30 - مدرک گرائی :یکی از مشاوران خارجی برنامه ریزی در ایران دهه های 1340 و 1350 نوشته است :

« هرج و مرج که آئینه تمام نمای سیاست در ایران است (1) علاوه بر تاثیر تفرقه افکنانه خود ، بازیگران نظام سیاسی کشور را دچار پریشانی و آشفتگی مداوم می کند . »

« همکاران ایرانی ما به رغم آن که کم و بیش غرب زده بودند به دلیل خاستگاه ، ، سنٌت ، خلق و خوی و تمایلات خود پاره ای از نظام طبقاتی بودند که آنان را وامی داشت تا خود را در بازی تاریخی سیاست در ایران غرق کنند ...»

« انصافا" که عدٌه ای از آنان غربی شدن را در درجه اوٌل ، اهرمی درجهت تحقٌق هدف رسیدن به مقام و منصب اداری وتلقی می کردند . »

آمایشدان که با چند وزیر و چندین معاون وزیر و امثال آنان در تماسهائی ، هرچند مختصر ، کاری قرار داشته است ؛ و بعدا" قریب به هشت سال در غرب زندگی کرده است هرگز بر این « غربی شدن » صحٌه نمی گذارد ، و به نظر وی اکثر این افراد از منطق و ضوابط و اراده غربی به دور بودند و تنها از برخی از ظواهر غربی به منظود رسیدن به پست و مقام و در عین حال عیش و نوش استفاده می کردند .

تحصیلکردگان غربی معمولا" چند مزیٌت خود را ابزار پیشرفت های شخصی قرار داده به رخ دیگران ، و به خصوص به رخ رقبای خود می کشیدند :

-         مدرک تحصیلی ئی غالبا" ( و نهئ همیشه ) معتبر تر از مدارک تحصیلی حاصل شده در ایران

-         گرفتن تخصص در قلمروئیقوی تر با علومی جدید تر

-         مشاهده و بنابر این شناخت ملموس تر کشورهائی توسعه یافتهو توسعه یافته تر که در حقیقت اهمیٌت آن چندان کمتر از مدرک تحصیلی نبود

-         تشیٌط به یک زبان خارجی که برای آنان دروازه ای به روی دنیای پیشرفته خارجی ، به روز شدن معلومات ، و احیانا" الگوبرداری از آن بود .

(1)   امروز شاید برخی با خواندن این نوشته با خود بگویند چگونه در یک نظام متمرکز و حکومت دیکتاتوری چون نظام سابق ایران می توان از هرج و مرج بحث کرد . حال آنکه سه موضوع اساسی تمرکز واقعی و مثبت را از دست شاه خارج می کرد . نخست جلب رضایت قدرت های بزرگ خارجی بود که عملا" کشور را بین خود تقسیم کرده بودند و مثلا" رؤسای فرهنگی کشور ( وزارت علوم تا حدودی زیاد ، وزارت فرهنگ و هنر ، وزارت آموزش و پرورش نیز تا حدودی ، سازمان رادیو – تلویزیون ملٌی ایران بیشتر از فرانسه و طرفداران سیستم فرانسوی می آمدند و.... ) از تحصیلکردگان یک کشور و رؤسای امور اجتماعی آن از کشوری دیگر که هریک هم عملا" خواستار پیاده کردن نظامی مشابه نظام کشور محل تحصیل خود در ایران را داشتند و برخوردهای بین آنان و هرج و مرج ...

برای حتی مردم عادی نیز تقریبا" به طور کامل روشن شده بود که چه کسی انگلوفیل هست ، چه کسی آمریکوفیل ، چه کسی فرانکو فیل ، چه کسی ( مثل احمد آرامش از رؤسای سازمان برنامه نظام شاهنشاهی ، یا حسن ارسنجانی ، وزیر اصلاحات ارضی ، ) گرایشاتی به روسها دارد ...چه کسی همچنان از طرفداران آلمانها است ، و...

(2)      دوٌم جلب رضایت همه مناطق و سهم دهی به آنان در اداره کشور بود ؛ که وضوحا" پست های مملکتی بین رؤسای ایلات ، به ویژه ایلات مرز نشین تقسیم می شد و نه تنها یک رسم ادراری قاجاری ، بلکه شاید رسمی را که از زمان مادها و هخامنشیان وجود داشت رعایت می کرد ؛ یکی از دلایل نارضایتی مردم – روحانیون مناطق مرکزی ایران ، و فعالیت های سیاسی شان بر علیه شاه از همین جا سرچشمه می گرفت که بزرگانشان نسبت به جمعیٌت محلٌشان و شایستگی هایشان کمتر به مقامات بزرگ و کلیدی منصوب می شدند ... یا بلوچ ها که تقریبا" هیچ گاه در حکومت بر کشور جائی نمی یافتند ؛ و...

(3)      سوٌم ، اصالت افراد بنا به وابستگی ها که مثلا" چون فلان فردی خاله زاده همسر شاه بود باید به مقام می رسید یا....

همه این الزامات ساختاری سبب می شد که چیزی بنام حزب و جناح و امثال آن در ایران شاهنشاهی شکل نگیرد و آنچه هم که به عنوان دفاع از نظام در برابر مجامع حقوقی و روشنفکری جهانی ، و ... به نام حزب عنوان می شد چیزی جز یک مجمع کاملا" ساختگی نبود که به فرض شروع به شکل گیری حقیقی و حرکت به سوی انسجام حزبی ، به ویژه با تجربه ای که از فعالیٌت ها و خطر حزب توده در ایران حاصل آمده بود ، از هم می پاشید ؛ و مجموعا" مطالعه گران به این نتیجه می رسیدند که در این ساختار نسبتا" طبیعی – سنٌتی قدرت در ایران هیچگاه حزب یا حتی یک جناح سیاسی به معنی حقیقی آن و به صورت مستقل شکل نخواهد گرفت .

29 – اطلاعات و آمار غلط به منزله « خشت اوٌل » - برنامه ریزی صحیح ، و به خصوص آمایش سرزمین به صورت علمی و منطقی ، قبل از هر چیز نیاز به آمار و اطلاعات ، باز هم صحیح و علمی ، و به ویژه نقشه های جغرافیائی مرتبط با آمایش سرزمین دارند که این امر توسط خارجیان ، خارج رفتگان و در دهه های 1320 و 1330 توسط مشاوران خارجی ، که از برخی از کشورها به ایران می آمده اند به مسؤولان ایرانی تذکر داده می شده است .

توجٌه به آمار حتی قبل از سال 1300 و حکومت پهلوی در ایران وجود داشته است... و به تدریج به آن توجٌه شده است تا در سال 1344 که مرکز آمار ایران به عنوان سازمانی وابسته به سازمان برنامه و بودجه تاسیس شد و به این ترتیب نقش آن در امور برنامه و بودجه کشور پر رنگ تر گردید .

امٌا متاسفانه انتخاب رؤسای آن به تدریج از پایگاهی تخصصی به پایگاهی کاملا" سیاسی متمایل شد ، و در سال 1355 که نگارنده این سطور پس از سرشماری عمومی 1355 توسط مرکز آمار ایران ( به ریاست فیروز توفیق ، از وابستگان به دربار ؟... ) چند روستا ی کاشان و یک محلٌه یزد را مورد سرشماری مجدد ( در محلٌه ای از یزد به کمک دانشجویان ایرانگرد دانشگاه تهران ، و در روستاهای کاشان رسما" توسط امکانات مرکز تحقیقات کویری و بیابانی ایران  ) قرار داد متوجٌه شد که برخی از روستاهای دوردست به هیچ وجه موردسرشماری قرار نگرفته اند ، اکثر قریب به اتفاق روستاهای جنوب و جنوب غرب کویر مرکزی ایران مورد کم شماری قرار داشتند و حتٌی در بخشی ازمحلٌه مصلٌی عتیق یزد فقط دوسوٌم جمعیٌت حقیقی مورد سرشماری قرار گرفته بود .

طبیعی است که آمار و اطلاعات غلط به برنامه ریزی و تدوین بودجه غلط منتهی می گردد .

امٌا نقشه برداری و نقشه کشی در آن دوران صورتی اینچنین غیر متخصصانه و  اسفناک ندا شت

به نوشته ای :

« طی دوران برنامه 7ساله اول( 1327 تا1334) دایره ای به نام بنگاه مهندسی درسازمان برنامه وقت تشکیل گردید که انجام امور نقشه‌برداری نیز بخشی از فعالیت‌های این بنگاه بود. از سال 1330 به بعد مهندسان مشاور خارجی برای اجرا و مشاوره پروژه‌های مختلف در کشور حضور داشتند که بابت هزینه عملیات نقشه‌برداری مبالغ زیادی دریافت می‌نمودند. طی این سالها گروهی از کارشناسان سازمان برنامه (از جمله مهندس حامی، مهندس خان بابا ایروانی و... باهمکاری سرهنگ نوتاش) به فکر تاسیس سازمانی افتادند که بتواند پاسخگوی نیازهای نقشه‌برداری درسطح کشور باشد. با پیگیریهای انجام گرفته درتاریخ هفتم خرداد 1332به منظور تهیه نقشه کل کشور و تطبیق عملیات نقشه‌بــرداری کــه بـوسیلــه کلیه موسسات و دوایر دولتی در تمام کشور صورت می گرفت دولت وقت اقدام به تصویب قانون سازمان نقشه‌برداری کشور زیر نظر سازمان برنامه وقت نمود. »

اگر تقریبا" آمارهای قبل از انقلاب و به خصوص نتایج سرشماری 1355 چندان قابل اعتماد نبودند نقشه های آن دوران تا حدودی قابل استفاده می نمودند .

28 – دیکتاتوری و باج گیری مدیران اجرائی – وقتی مدیری نه به خاطر تعهد و تخصص و به طور کلٌی شایستگی های مندرج در در قوانین و مقررات که مجموعا" ضوابط انتخاب مدیر خوانده می شوند ؛ به دلیل روابط خویشاوندی و... تا امنیٌتی ! به مدیریٌت می رسید ، چون تخصص لازم را در مدیریت نداشت ، و خود می دانست که آنطور که باید و شاید مورد پذیرش باطنی زیردستان خود ( که بیشتر از افرادی غافل جهت اطاعت کورکورانه ی هرچه بیشتر انتخاب می شدند ) نیست اصولا" قادر نبود ضوابط را مدیریت کند ، و به اجرا بگذارد ؛ و در حدٌ همان قدرت اجرائی خود نیز آنها را به نفع روابط شخصی و منافع شخصی خود نمی دید ، به « رابطه سالاری » و نهایتا"دیکتاتوری می گرائید .

نظام سابق ایران فقط یک دیکتاتور به عنوان « شاهنشاه » نداشت ؛ بلکه این شاه شاهان ...صدها و حتی هزاران شاه هم زیر دست خود داشت که غالبا" در قلمرو مدیریت خود تقریبا" یک دیکتاتور به تمام معنی بودند ؛ و قابل توجٌه موٌرخان سیاسی این که اکثر قریب به اتفاق آنان نزد دوستان و در محافل خصوصی از دیکتاتوری شاهنشاه می نالیدند ، و ناراضی بودند ، یا لا اقل ناراضی نشان می دادند .

موقع تنظیم بودجه جنگ قدرت بر سر کسب بودجه از سوی مدیران عالی کشور شروع می شد ؛ و این امر به مدیران بخش بودجه ، و نهایتا" مدیران بخش نظارت و برنامه ریزی قدرتی بیش از پیش می داد ، چنان که گاهی حتی با وزرای مختلف به « معامله شخصی » می نشستند ! ، و البته موضوع به همین برهه ختم نمی شد ؛ چرا که مدیر یا هر مدیر عالی کشوری دیگری می دانست که موقع تامین اعتبار و تخصیص ، و... نیز مجددا" « وابسته » به یک مدیر اجرائی سازمان برنامه و بودجه است .شاید در بسیاری از موارد سازمان برنامه و بود جه منشاء و مبداء افساد اداری بود .

امتیازاتی که نام رشوه نداشت ، و به روشی شبیه روش پولشوئی مشروعیٌت پیدا می کرد ، و مدیر می گرفت ؛ نظیر جریان غارت یک ایل توسط ایلی دیگر و گرفتن و تقسیم غنائم گاهی به نحوی آن را بین کارمندان مطلوب خود و به ندرت بین تمام کارمندان تقسیم می کرد ؛ به اضافه این که هر کارمندی خود در مواجهه با دستگاه اداری مربوطه از امتیازات مختلفی برخوردار می شد ...

27 - قانونگذاری مدیران اجرائی : هنوز پس از سالهای سال ، مدیریٌت سازمان برنامه و بودجه ، و از آنجا شاید مریریت تمام کشور ، بر اساس « خانخانی » و حدٌ اکثر « تیولداری » بود . بی جهت نبود که تقریبا" همه ی مدیران اجرائی ، و لابد سیاسی ، کشور طرفدار حکومت شاهنشاهی ، از هخامنشیان گرفته تا ترکان صفوی و لران زند ! بودند و سعی می کردند که خانخانی طول تاریخ ایران را به هر نحو توجیه و تکریم و تشویق و تکمیل کنند .

همین که یک نفر ، و در غالب موارد به نا حق ، مدیر یک بخش می شد ؛ انگار نه تنها آنجا را به تیول گرفته باشد ، بلکه مالکیٌت عمرائی یافته باشد و به قول مردم « آن پست مدیریتی را ارث پدر خود بداند » ، و چه بسا در ذهن خود ، چون در طول تاریخ ایران و از جمله در زمان حکومت قاجاریان که حتی پستی را پس از پدر به فرزند هشت – ده ساله وی می سپردند ، به خیا ل سپردن آن به فرزندش پس از خود برآید.

این مالکیٌت ، یا آنچنان که برخی ، به حق آن را « مدیریت عشایری » نامیده اند ؛ به نحوی بود که مثلا" به جای آنکه بگویند دفتر توسعه روستائی ، می گفتند « دفتر مهندس معتدل » ، بخش مهندس م... کارمند مهندس م ... !!! (1) .

رابطه « آقا و نوکر » ی هنوز هم وجود داشت . اصطلاح « نوکر دولت » همچنان رایج بود . منتهی در عمل هر کارمند و کارشناس و مدیر زیردستی تا حدودی « نوکر » فرادست خود محسوب می شد ؛ و مصداقی از اصطلاح مشهور « نوکر بادمجان » ! ؛ که غالبا" یک سلسله مراتب دیکتاتوری را ترسیم می کرد .

رابطه ی بین فرد زیردست یک رئیس یا مدیر اجرائی با رئیس با مدیر فرادست وی ، بدون دستور یا موافقت وی از محرٌمات محسوب می شد .

از اینجا مشخص است که استخدام و به کارگیری افراد ، تعیین میزان حقوق اولٌیه و تا حدودی میزان افزایش حقوق سالانه ( نه به دلیل ، بلکه به بهانه ی ارزیابی سالانه کار ) کارمندان تحت امر یک مدیر ف تا آنجا که قانون و به خصوص « تبصره » ها اجازه می دادند بنا به میل و اراده مدیر بود؛ و به طور کلٌی ، مگر در مواردی معدود ، در سایر موارد مدیر در حوزه مدیریت خود عملا" قانونگذاری می کرد ! .

مدیر ، اگر می توانست ، کارمند یا کارشناسی را که مطیع محض اوامر وی نبود تنبیه می کرد ؛ و این « اگر » به آن دلیل است که به ندرت کارمند یا کارشناسی وجود داشت که بدون پارتی و صرفا" بنا به شایستگی های خود به استخدام این سازمان در آمده باشد ... و اگر می خواست ، می توانست تا حدٌ ممکن فلان کارمند یا کارشناس خویش ، دوست ، همسایه ، همشهری ، پارتی دار ، چاپلوس ، متملق ، و رشوه پرداز ، و... خود را پاداش هائی متفاوت و گاه غیر قابل باور ، بدهد .

(1) کسی را مثال زدیم که اهل خانخانی و خودخواهی های بی حدٌ و حصر نبود .

26 – خوان یغمای دولت : سازمان برنامه به صورت بارز یا پنهان ، و آگاهانه یا نا آگاهانه ، برای بیشتر کسانی که در آن کار می کردند یک خوان یغما محسوب می شد که وارد آن شده اند تا هرچقدر می توانند به دست آورند . آنچه که مدیر می طلبد ( که اکثرا" هم نمی طلبید ! ) کار نیست و در واقه « بیگاری » است . دولت وظیفه دارد حاجات کارمندانش را بر آورده سازد و به هرکس پرتوقٌع تر و حریص تر و در عین حال پارتی دارتر و چاپلوس تر و با نفوذتر بود مبلغ بیشتری بپردازد .

دولت ، حقٌ گرفتن کار زیاد از کارمندان رلا ندارد ، چه رسد به این که به فکر منافع عمومی و بنابر این رشد ، توسعه و رفاه مردم کشور باشند . کارمندان ، کارشناسان و مدیران سازمان از بدو شروع تا پایان ساعات اداری فقط و فقط به فکر منافع شخصی خود بودند ؛ و این مسئله که در کجا ، در چه موقع ، چگونه می توان کسب درآمد بیشتری از دولت داشت .

جامعه اداری نیز کسی را تحسین می کرد که توانسته باشد با « زرنگی » منافع بیشتری از صندوق دولت کسب کرده باشد . اینگونه منافع هیچگاه « سوء استفاده » محسوب نمی شدند و کسب آنها « ارزش منفی » نبوده برعکس ، یک ارزش مثبت برای آنها بود.

به این ترتیب در عمل رقابتی بین کارمندان و مدیران برای خدمت به کشور و در واقع مردم وجود نداشت ؛ بلکه بیشتر رقابت در تحکیم وضع استخدامی خود ، گرفتن پست و مقام ، و استفاده از انواع و اقسام مزایای اداری ، و جنبی ( رشوه ) بود.

25 – تصاحب اموال عمومی : در سازمان برنامه و بودجه که خود را نه تنها در عمل الگوی بلامنازع وزارتخانه ها و سایر سازمان های دولتی ایران معرفی می کرد ، بلکه به لحاظ برنامه و بودجه و نظارت پیآمد آنها ناظر بر تمام دستگاههای دولتی محسوب می شد چنان تصاحب اموال عمومی یی صورتمی گرفت ، که شاید نسبت به بسیاری از سازمان های مشابه در سراسر جهان بی نظیر بود .

چنان که بر می آید قبل از توجیه عدم انجام وظیفه نزد شاغلان بخش دولتی به بهانه آنکه آنچه دستمزد می گیرند چیزی جز « حقٌ نفت » آنها نیست ؛ عموما" حس ٌ مالکیٌت شخصی بر اموال عمومی از زمان قیام مشروطیت با توجیه طلبکاری هایی از دولت ، به خصوص نزد کارمندان و مدیران نژادا" ایلیاتی دولت وجود داشته است : کسانی که حتی شاید از گروههایی ایلیاتی آمده بوده اند که در طول سال کار نمی کرده اند و یک روزه با تهاجم و تصرٌف محصولات حاصل زحمت و مرارت دیگران سالها زندگی می کرده اند و آن را نیز حقٌ خود می دانسته اند ... چنین افرادی برخاسته از چنین جامعه هایی که اصولا" خود را طلبکار دولت می پنداشته اند محیط اداری را بهترین محلٌ تملٌک و تصاحب بی درد سر اموال عمومی میدیده اند ؛ و چنین احساس و عملی تقریبا" همیشه از بالاترین تا پایین ترین رده اداری وجود داشته است .

استفاده نا مشروع از اموال دولتی ( مثل اتوموبیل – بنزین – عدم انجام ماموریت خارج از مرکز امٌا ارائه گزارش ماموریت ... ) وجه خفیف این جریان است ؛ و شاید غصب املاک دولتی در بالا ترین رده وجود داشته است ...

مهمترین مسئله مالی در برنامه ریزی برآورد چند برابری هزینه پروژه ای بوده است که غالبا" با وجود تخصیص تمام مبلغ مصوٌب باز هم به اتمام نمی رسیده است و نیاز مند به ارزیابی مجدٌدی می شده است ... و ساختار عملیٌات عمرانی که محور آمایش سرزمین و توسعه کشوری می باشند را به فسادی غیر قابل کنترل می کشانده است .

روشی که در سازمان برنامه وجود داشته است ، به ویژه در ارزیابی های چند و چندین برابری هزینه ها و مسامحه در کنترل بودجه ای آنها ، به شدٌت به برنامه ریزی ، بودجه ریزی و بیش از همه به آمایش سرزمین لطمه زده است .

تصاحب سوابق اداری – مطالعاتی پروژه ها و انتقال آنان به منازل شخصی نیز تقریبا" امری رایج بوده است که این استفاده نامشروع به منظور دخول در کار ، و آنگاه انحصار فعالیٌت ، غالبا" سبب قطع روال منطقی کار و یا گاه حتی شروع مجدٌد و صرف دوباره ی وقت و هزینه می شده است .

این مسئله به خصوص زمانی بارزتر است که برخی از کارمندان ، به ویژه برخی ازمدیران ، اسنادی یگانه را از بایگانی ها ، مراکز اسناد و کتابخانه ها با تاریخ و ثبت مشخص خارج می کرده اند و هیچگاه آنان را مسترد نمی داشته اند .

در غارت بیت المال نیز چون غیبت از محل کار یا عدم انجام وظیفه ، هر خلافکاری با توجه به این که خود را نسبت به حکومت و بنابر این اموال عمومی ، طلبکار می دانست بر ذیحق بودن خود تاکید داشت، و نه تنها چنین امری را قبیح نمی شمرد ، بلکه برعکس ، حاکی از عقلانیٌت و زیرکی خود می دانست .